Son zamanlarda aklımda dünyanın geldiği nokta var. Her geçen gün biraz daha değişen, biraz daha hızlanan ve insan hayatının daha önce hiç olmadığı kadar büyük bir bölümüne müdahale eden bir dünya ile karşı karşıyayız. Teknoloji geliştikçe hayatımız kolaylaşıyor, yapamadığımız birçok şeyi yapabilir hale geliyor, sahip olduğumuz imkânlar genişliyor. Fakat bütün bunların yanında benim daha fazla düşünmeye başladığım başka bir mesele var: Biz teknolojiyi geliştirirken acaba farkında olmadan kendi irademizi de ona mı bırakıyoruz?
Özellikle yapay zekânın gelişmesiyle birlikte bu sorunun daha önemli hale geldiğini düşünüyorum.
Öncelikle şunu açıkça söylemek gerekir; benim yapay zekânın gelişmesine veya insanların yapay zekâdan faydalanmasına karşı bir düşüncem yok. Tam tersine, doğru kullanıldığında insanın hayatını kolaylaştırabilecek, zaman kazandırabilecek ve insanın yapabileceği birçok işi daha kısa sürede yapabilmesini sağlayabilecek çok önemli bir imkân olduğunu düşünüyorum.
Bugün benim de yaptığım tam olarak bu.
Bir şey yazmak istediğimde düşünceyi ben oluşturuyorum. Hangi konuyu ele alacağıma, neyi anlatmak istediğime, neye karşı çıktığıma veya neyi savunduğuma ben karar veriyorum. Yapay zekâdan ise düşüncelerimi daha anlaşılır hale getirmesini, anlatım bozukluklarını düzeltmesini, tekrarları azaltmasını ve düşüncemi daha akıcı bir şekilde ifade etmesini isteyebiliyorum. Böyle yaptığımda yapay zekâ benim yerime düşünmüş olmuyor. Benim düşüncemi daha iyi anlatabilmem için bana yardımcı oluyor.
Bence olması gereken de bu.
Fakat burada çok ince ve önemli bir çizgi var.
Yapay zekânın insanın işini kolaylaştırması ile insanın yerine geçmesi aynı şey değildir.
İnsan bir işi yaparken yapay zekâdan yardım alabilir. Fakat bir süre sonra “Bunu da sen yap, şuna da sen karar ver, benim yerime bunu da sen düşün” demeye başladığında artık yalnızca teknolojiden yardım almıyordur. Kendi sorumluluğunun bir bölümünü başka bir sisteme bırakmaya başlıyordur.
Benim asıl endişem tam olarak burada başlıyor.
Çünkü insanın yaptığı her şeyi daha hızlı yapan bir makine ortaya çıkması tek başına beni endişelendirmiyor. Beni düşündüren şey, insanın bir süre sonra kendi yapabileceği işleri bile yapmamaya başlamasıdır.
Bugün bir insan “Benim için bir makale yaz” diyebilir. Yarın “Bu konuda ne düşünmem gerektiğini söyle” diyebilir. Daha sonra “Benim için karar ver” demeye başlayabilir. Bir süre sonra da verdiği kararın sorumluluğunu neden kendisinin taşıması gerektiğini sorgulamaya başlayabilir.
İşte o zaman mesele artık teknoloji olmaktan çıkar.
Mesele insanın kendisi olur.
Çünkü insanın elindeki en önemli şey, her şeyi kendi başına yapabilmesi değildir. İnsan zaten tarih boyunca araçlar kullanarak hayatını kolaylaştırmıştır. Tekerleği bulmuş, makineler geliştirmiş, bilgisayarlar üretmiş ve yaptığı işleri sürekli olarak daha kolay hale getirmiştir.
Bunda yanlış olan bir şey yoktur.
Yanlış olan, kullandığımız aracın bir noktadan sonra bizim yerimize karar vermeye başlaması ve bizim de buna razı olmamızdır.
Bir insan yapay zekâdan bir konuyla ilgili bütün bilgileri isteyebilir. Farklı görüşleri karşılaştırabilir. Avantajları ve dezavantajları öğrenebilir. Riskleri görebilir. Fakat sonunda ne yapacağına yine kendisi karar vermelidir.
Çünkü karar vermek yalnızca bir seçeneği diğerinden ayırmak değildir.
Karar vermek aynı zamanda sorumluluk almaktır.
İnsan yanlış karar verebilir. Bazen hata yapabilir. Bazen duygularıyla hareket edebilir. Bazen bütün verileri değerlendiremeden bir tercihte bulunabilir. Fakat bütün bunlara rağmen verdiği kararın arkasında durmak zorundadır.
Yapay zekâya devredilen kararların en büyük tehlikesinin de burada olduğunu düşünüyorum.
Bir gün insanın karşısına aldığı kararın sonucu çıktığında “Ben böyle karar vermedim, yapay zekâ böyle söyledi” demeye başlaması, aslında insanın kendi sorumluluğundan uzaklaşmasının başlangıcı olabilir.
Bugün bu düşünce bize uzak gelebilir. Fakat teknoloji geliştikçe insanların hayatındaki kararların sayısı ve niteliği de değişecektir. İnsanlar zaman kazanmak isteyecek, daha doğru karar vermek isteyecek ve doğal olarak yapay zekânın sunduğu kolaylıklara daha fazla güvenecektir.
Burada insanın kendisine sorması gereken soru bence şudur:
Ben yapay zekâdan yardım mı alıyorum, yoksa kendi karar verme sorumluluğumu ona mı bırakıyorum?
Bu ikisi arasında çok büyük bir fark vardır.
Ben yapay zekânın insanın yerine geçmesini değil, insanın kapasitesini artırmasını doğru buluyorum. İnsan daha hızlı yazabilir, daha hızlı araştırabilir, daha fazla bilgiye ulaşabilir, daha karmaşık verileri değerlendirebilir. Bunların tamamı insan için büyük bir avantajdır.
Ama insanın neyi isteyeceğine, neyi önemseyeceğine, neyin doğru olduğuna ve sonunda hangi yolu seçeceğine yine kendisinin karar vermesi gerektiğini düşünüyorum.
Çünkü yapay zekâ ne kadar gelişirse gelişsin, insan hayatındaki her şeyin karşılığını bir hesaplamaya indirgemek mümkün değildir.
Bir kararın en hızlı olması, onun en doğru karar olduğu anlamına gelmez.
Bir kararın en ekonomik olması, onun en adil karar olduğu anlamına gelmez.
Bir kararın çoğunluğa fayda sağlaması, o kararın her zaman ahlaki olduğu anlamına gelmez.
İnsan hayatında vicdan vardır, sorumluluk vardır, fedakârlık vardır, merhamet vardır. İnsan bazen kendisine hiçbir faydası olmayan bir şeyi sırf doğru olduğuna inandığı için yapar. Bazen bütün hesapların tersine hareket eder. Bazen de bir insanın hayatını değiştirecek kararı yalnızca rakamlara bakarak vermez.
Bu nedenle yapay zekânın ne kadar gelişeceğinden çok, insanın onu hangi sınırlar içerisinde kullanacağını düşünmek gerektiğine inanıyorum.
Çünkü yapay zekâ bizim için çok güçlü bir araç olabilir.
Fakat güçlü bir aracın değeri, onun bizim yerimize ne kadar çok şey yapabildiğiyle değil, onu kullanırken kontrolün kimde kaldığıyla ölçülmelidir.
Ben yapay zekânın hayatımıza girmesini bir sorun olarak görmüyorum. Sorun olarak gördüğüm şey, insanın kendi iradesini gereksiz görmeye başlamasıdır.
İnsan düşünmek yerine hazır cevabı tercih ederse, araştırmak yerine sonucu beklerse, karar vermek yerine kendisi için karar verilmesini isterse, zaman içerisinde yalnızca işlerini değil, düşünme alışkanlığını da devretmiş olur.
Belki de gelecekte yapay zekânın insan üzerindeki en büyük etkisi, insanın yapamadığı işleri yapması olmayacaktır.
Asıl büyük değişim, insanın yapabileceği halde yapmamayı tercih ettiği işleri de yapay zekâya bırakmasıyla başlayacaktır.
Bu nedenle geleceğe baktığımda beni düşündüren şey yapay zekânın ne kadar güçleneceği değil.
İnsan, yapay zekâ güçlendikçe kendi gücünü kullanmaya devam edecek mi?
Bence asıl soru budur.
Çünkü bir gün yapay zekâ bizim için yazabilir, hesaplayabilir, araştırabilir, karşılaştırabilir, hatta önümüzdeki seçeneklerin tamamını önümüze koyabilir.
Fakat son sözü söyleme hakkını da ona bırakırsak, o zaman elimizde kalan şey yalnızca büyük bir teknoloji olmayacaktır.
Kendi kararlarını verme sorumluluğundan yavaş yavaş vazgeçmiş bir insan olacaktır.
Ve ben, teknolojinin insanın hayatını kolaylaştırmasını isterken, insanın kendi iradesini kolaylaştırma uğruna kaybetmesini doğru bulmuyorum.
Yapay zekâ bizim için çalışabilir. Bize yardımcı olabilir. Bizi daha güçlü hale getirebilir. Ama bizim yerimize yaşamamalı, bizim yerimize düşünmemeli ve en önemlisi bizim yerimize karar vermemelidir.
Çünkü teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, insanın elinden bırakmaması gereken şeylerden biri hâlâ aynıdır:
Kendi hayatının inisiyatifi.
