Beyin bir donanımdır.
Herkeste bulunur.
Akıl ise bir yazılımdır.
Herkeste bulunmaz.
İnsanı diğerlerinden ayıran şey, sahip olduğu beynin büyüklüğü değil; o beynin içinde neyi çalıştırabildiğidir.
Çünkü insanın kafasının olması, onun düşündüğü anlamına gelmez.
Bir insan görebilir ama bakmayabilir.
Duyabilir ama anlamayabilir.
Konuşabilir ama söyleyecek bir sözü olmayabilir.
Bilgi sahibi olabilir ama akıl sahibi olmayabilir.
Bugün belki de en büyük yanılgımız, çok bilen insanı akıllı sanmamızdır.
Oysa bilgi, aklın kendisi değildir.
Bilgi sana ne olduğunu söyler.
Akıl ise onunla ne yapacağını.
İnsan çok şey öğrenebilir. Kitaplar okuyabilir, üniversiteler bitirebilir, onlarca konuda konuşabilir. Fakat bütün bunlar, onun doğru düşünebildiği anlamına gelmez.
Çünkü akıl sadece bilmek değildir.
Akıl; bildiğini sorgulayabilmektir.
Yanlışını kabul edebilmektir.
Kendi düşüncesine bile şüpheyle bakabilmektir.
Bugün doğru sandığının yarın yanlış olabileceğini kabul edebilmektir.
Ve belki de en önemlisi, insanın kendi çıkarıyla doğrusu arasında kaldığında neyi seçtiğidir.
Çünkü insanın karakteri, rahat olduğu zaman değil; çıkarı ile vicdanı karşı karşıya geldiğinde ortaya çıkar.
Beyin herkese verilmiş olabilir ama herkes onu aynı şekilde kullanmaz.
Kimi insan beynini sadece başkalarının söylediklerini tekrar etmek için kullanır.
Kimi kendi düşüncesini oluşturmak yerine kalabalığın düşüncesine sığınır.
Kimi yanlış olduğunu bildiği halde susar.
Kimi ise herkes susarken düşünmeye devam eder.
Aradaki fark işte burada başlar.
Akıl, insanın sadece düşünmesini değil, neden düşündüğünü sorgulamasını sağlar.
Bu yüzden yaş almak, akıllanmak değildir.
İnsan yaşlanabilir ama düşüncesi çocuk kalabilir.
Çok para kazanabilir ama hayatın değerini anlayamayabilir.
Çok makam sahibi olabilir ama insanlığını kaybedebilir.
Çok konuşabilir ama tek bir anlamlı cümle kuramayabilir.
Çünkü donanımın güçlü olması, yazılımın doğru çalıştığı anlamına gelmez.
Bugün teknoloji çağında yaşıyoruz. Elimizde geçmişte insanların hayal bile edemeyeceği kadar bilgi var. Birkaç saniyede dünyanın öbür ucundaki bilgiye ulaşabiliyoruz.
Ama bilgi arttıkça aklın da arttığını söyleyemiyoruz.
Hatta bazen tam tersine, bilgi çoğaldıkça düşünmeden konuşanların sayısının arttığını görüyoruz.
Çünkü bilgiye ulaşmak kolaylaştı.
Fakat bilgiyi anlamlandırmak hâlâ insanın kendi sorumluluğunda.
Belki de insanlığın asıl meselesi, daha fazla bilgiye sahip olmak değil; sahip olduğu bilgiyi akılla kullanabilmek.
Çünkü yanlış kullanılan bilgi, cehaletten daha tehlikeli olabilir.
Cehalet bazen sadece bilmemektir.
Ama akılsızlık, bilmediğini bilmemek ve bilmediği halde kendini haklı görmektir.
İnsan burada kaybolur.
Kendi doğrularının içine hapsolur.
Kendi sesini dünyanın en doğru sesi sanmaya başlar.
Sonra karşısındaki insanı dinlemek yerine susturmaya, anlamak yerine yargılamaya, düşünmek yerine savunmaya başlar.
Oysa akıl biraz da durabilmektir.
Her şeye cevap vermek yerine bazen susabilmek…
Her tartışmayı kazanmak yerine, gerektiğinde “Ben yanılmışım.” diyebilmek…
Herkesi değiştirmeye çalışmak yerine önce kendine bakabilmek…
Çünkü insanın kendisini sorgulayamadığı yerde akıl da gelişmez.
Belki de bu yüzden hayatta en zor şey, başkasının yanlışını görmek değil, kendi yanlışını kabul etmektir.
Beyin doğuştan gelir.
Akıl ise yaşadıklarınla, öğrendiklerinle, sorguladıklarınla, kaybettiklerinle, hatalarınla ve bazen de sustuklarınla şekillenir.
Beyin sana düşünme imkânını verir.
Akıl ise ne düşüneceğini değil, nasıl düşüneceğini öğretir.
Ve insanı gerçekten insan yapan da belki tam olarak budur.
Çünkü herkesin kafasında bir beyin vardır.
Ama herkesin içinde, kendisini sorgulayabilecek bir akıl gelişmez.
Beyin donanımdır. Herkeste bulunur.
Akıl yazılımdır. Herkes onu güncelleyemez.
Asıl mesele de belki budur:
Elimizde nasıl bir beyin olduğu değil, onu nasıl bir akılla kullandığımızdır.
