Günümüzün en ağır sorunlarından biri bazen hastanelerde değil, insanların çaresiz kaldığı anlarda ortaya çıkıyor.
Adı belki tek bir kelime:
Tefecilik.
Ancak bu kelimenin arkasında yalnızca para alışverişi yok. Borç var, çaresizlik var, korku var, baskı var ve çoğu zaman çıkışı olmayan bir döngü var.
İnsan bazen hayatının hiç beklemediği bir anında paraya ihtiyaç duyar. Bir borç, bir hastalık, bir iş kaybı, bir aile meselesi, bir ticari sıkıntı veya acil bir ödeme insanı normal şartlarda yapmayacağı bir tercihe sürükleyebilir.
İşte tefecilik tam da bu çaresizlik anını kullanır.
Başlangıçta her şey kolay görünür.
“Parayı veririm.”
“İhtiyacını gör.”
“Sonra ödersin.”
Fakat alınan para çoğu zaman yalnızca para olarak kalmaz. Zaman geçtikçe borç büyür, büyüdükçe insanın hareket alanı daralır. Bir noktadan sonra kişi borcunu ödemek için yeni bir borca ihtiyaç duymaya başlayabilir.
Ve böylece bir borç, başka bir borcu doğurur.
Sonra başka bir borç…
Bir süre sonra insan artık parasını değil, hayatını yönetmeye çalışır.
Tefeciliğin en tehlikeli taraflarından biri de budur.
İnsanı yalnızca ekonomik olarak değil, psikolojik olarak da tüketir.
Borçlu insanın telefonu çaldığında duyduğu endişeyi, kapısı çalındığında hissettiği korkuyu, ailesinden sakladığı sıkıntıyı, geceleri düşündüğü hesapları dışarıdan görmek çoğu zaman mümkün değildir.
Çünkü borç her zaman görünmez.
Bazı borçlar insanın cebinde değil, zihnindedir.
Ve insanın zihninde taşımak zorunda kaldığı borç, zamanla hayatının her alanına sızmaya başlar.
Ailesine yansır.
İşine yansır.
Arkadaşlıklarına yansır.
İnsanlarla olan ilişkilerine yansır.
En kötüsü de insanın kendisine olan güvenini bile tüketebilir.
Bir zamanlar kendi kararlarını veren insan, artık attığı her adımı borcuna göre hesaplamaya başlar.
“Bunu yaparsam ne olur?”
“Bu ay nasıl ödeyeceğim?”
“Bir yerden daha para bulabilir miyim?”
“Bu borç ne zaman bitecek?”
Ve insanın hayatı giderek bir ödeme takvimine dönüşür.
Burada asıl sorgulanması gereken yalnızca tefecinin yaptığı değildir.
Böyle bir düzenin neden ortaya çıktığını da düşünmek gerekir.
İnsanlar neden kayıt dışı ve ağır şartlarla borç para almak zorunda kalıyor?
Neden bazı insanlar ekonomik sıkıntılarını çözmek için güvenli ve ulaşılabilir yollar bulamıyor?
Neden çaresizlik, bazı insanların başkalarının zayıf anından kazanç elde edebileceği bir fırsata dönüşüyor?
Bu soruların her birinin ekonomik, sosyal ve hukuki boyutları vardır.
Fakat ne olursa olsun, çaresiz bir insanın ihtiyacını fırsata çevirmek yalnızca bir ticari mesele değildir.
Bu, aynı zamanda vicdan meselesidir.
Çünkü para kazanmanın da bir sınırı olmalıdır.
İnsanın ihtiyacından, korkusundan ve çaresizliğinden kazanç elde etmek; paranın nasıl kazanıldığı sorusunu gündeme getirir.
Bir insanın zor durumda olması, başka bir insanın daha fazla kazanması için fırsata dönüşüyorsa burada yalnızca ekonomik bir problem değil, toplumsal bir problem vardır.
Üstelik tefecilik yalnızca borç alanı değil, toplumun tamamını etkiler.
Borç batağına giren insan üretkenliğini kaybedebilir.
Ailesi ekonomik ve psikolojik baskı altında kalabilir.
İşletmeler zarar görebilir.
İnsanlar birbirlerine olan güvenlerini kaybedebilir.
Korku ve tehdit kültürü büyüyebilir.
Sonunda birkaç kişinin kazancı, çok daha geniş bir çevrenin kaybına dönüşebilir.
Bana göre tefeciliğin en tehlikeli tarafı, insanların zamanla bunu normalleştirmeye başlamasıdır.
“Zaten herkes borçlu.”
“Başka çare yok.”
“İhtiyacı olan alır.”
“Ödeyebiliyorsa sorun yok.”
Oysa mesele yalnızca borcun ödenip ödenmemesi değildir.
Mesele, bir insanın çaresizliğinin nasıl kullanıldığıdır.
Çünkü insanın en zayıf anı, onun üzerinden en fazla kazanç elde edilecek an olmamalıdır.
Tam tersine, insanın en zor zamanında yanında olunması gereken zamandır.
Belki de toplum olarak yeniden hatırlamamız gereken şey budur.
İhtiyaç sahibi olmak suç değildir.
Borçlanmak da insan olmanın dışında bir durum değildir.
Herkes hayatının bir döneminde ekonomik sıkıntı yaşayabilir.
Bugün borç isteyen insan, yarın borç veren insan olabilir.
Bugün zor durumda olan kişi, yarın başkasının elinden tutabilir.
Fakat çaresizliği fırsata çevirmek, insanı yalnızca borçlandırmaz.
Onun umudunu da borçlandırır.
Bu yüzden tefecilik yalnızca ekonomik bir suç veya hukuki bir mesele olarak görülmemeli; aynı zamanda toplumun vicdanını ilgilendiren ciddi bir sorun olarak ele alınmalıdır.
Çünkü para kaybedilebilir.
Mal yeniden kazanılabilir.
Borç zamanla kapanabilir.
Ama bir insanın korku içerisinde geçirdiği yılları, kaybettiği huzuru ve ailesiyle birlikte yaşadığı sıkıntıları geri getirmek her zaman mümkün değildir.
Belki de bu yüzden tefecilik için “borç verme” demek yeterli değildir.
Çünkü bazı borçlar insanı ayağa kaldırır.
Bazıları ise insanı daha da aşağı çeker.
Aradaki fark ise paranın miktarında değil, niyetindedir.
Ve günün sonunda insanın kendisine sorması gereken soru belki de şudur:
Bir başkasının çaresizliğinden kazandığım para, gerçekten kazanç mıdır?
Bazen toplumların en büyük hastalıkları, en çok konuşulanlar değil; insanların kanıksadığı ve artık normal görmeye başladığı şeylerdir.
Tefecilik de bunlardan biri.
Sessizce büyür.
İnsanların borçlarında saklanır.
Ailelerin huzurundan eksilir.
Ve fark edildiğinde çoğu zaman çoktan derin bir yaraya dönüşmüştür.
